KULMIYE oo Caddeeeyay Mawqifkiisa Siyaasadaha ku Xeeran Somaliland
December 13, 2006

Xisbiga mucaaradka ah ee KULMIYE ayaa shir-jaraa’id oo uu shalay qabtay ku soo bandhiga mowqifka xisbiga ee qodobo dhowr ah oo ay ka mid yihiin xidhiidhka Somaliland iyo waddamada deriska ah, dalalka Carabta, xayiraadda xoolaha, ciidammada shisheeye ee Soomaaliya la keenayo, saamaynta qaraarkii Golaha Ammaanku ku yeelan karo Somaliland iyo arrimo kale.

Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee KULMIYE, Proff. Axmed Xuseen Ciise, ayaa shirkaa-jaraa’id ka akhriyey qoraal dheer oo uu xisbigu kaga hadlay arrimo badan, kaas oo uu ku saxeexnaa Ku-simaha Guddoomiyaha, Md. Maxamuud Saalax Nuur Fagadhe, isaga oo faahfaahsan waxa uu u dhignaa sidan:

“Xisbiga Kulmiye isaga oo ka duulaya xaaladda siyaasadeed, dhaqaale iyo bulsho ee qaranka Somaliland iyo ifa-faalaha colaadeed ee maalmahan dambe ka soo muuqda Gobolka iyo guud ahaanba xaaladdaha cakiran ee Geeska Afrika, waxa uu halkan ku muujinaya siyaasadda xisbiga iyo aragtidiisa wakhtigan xaadirka.

A- SIYAASADDA IYO ISTRAAJIYADDA ARRIMAHA DIBEDDA:

Xisbiga Kulmiye,

•Markuu arkay horumar la’an diblomaasiyedeed iyo dhaqan-dhaqaale iyo haba yaratee wax guulo ah oo ay xukuumadda Somaliland ka gaadhay geeddi-socodkii aqoonsiga Qarannimo.

•Markuu arkay Siyaasadda dibedda ee Xukuumaddu in ay tahay mid jaho wareersan oo aan mudnaan kala lahayn, isla markaana uu ku jiro mugdi iyo madmadow.

•Markay u muuqatay in xukuumaddu ay awoodi kari weyday in ay inoo samayso saaxiibo dhab ah, oo si mug leh wax uga tara aqoonsiga Somaliland.

•Markuu arkay inay sii badanayaan dalalka ka sii fooganaaya Somaliland

•Xisbiga KULMIYE, isaga oo maanka ku haya murtida odhanaysa “ceelna uma qodna cidina uma maqna” waxa uu go’aansaday in uu sii xoojiyo hawlihiisa la xidhiidha aqoonsi u raadinta Somaliland, si taa loo gaadhana Xisbiga KULMIYE waxa uu sii xoojinayaa dhaqdhaaqa siyaasadeed ee uu la leeyahay caalamka. Dhaqdhaqaaqiisaa Xisbigu marna farogelin ku samayn maayo awoodda fulineed ee distoorku siinayo xukuumadda Somaliland.

Sidaa daraadeed, Xisbiga Kulmiye wuxuu halkan ku iclaaminayaa istraatijyadda siyaasadeed ee hoos ku qoran.

DALALKA DARISKA AH:

Xisbiga Kulmiye wuxuu u arkaa in aanay xukuumaddu guul la taaban karo ka keenin xidhiidhka dalalka deriska ah. Xidhiidhka aynu la leenahay dalalka deriska ah qaarkood uu sii xumaanaya ama kama muuqato faa’iido wayni. Xisbiga Kumiye wuxuu u arkaa in culays la iska saaro sidii xidhiidh wanaagsan oo laga midho-dhalin karo loola yeelan lahaa dhammaan dalalka aynu jaarka nahay khaas ahaan Djibouti iyo Ethiopia.

- Dalka Ethiopia waa dal ballaadhan oo miisaan ku leh gobolkan Geeska Afrika, xuduud iyo dadba la wadaaga Somaliland, halgankii SNM ee xorraynta Somalilandna abaal weyn ku leh.

- Somaliland iyo Ethiopia waxa isagu jira dano dhaqaale oo baaxad leh iyo iskaashi AMMAAN. Madaxda Xisbiga Kulmiye iyo in badan taageerayashiisuba waxay xidhiidh saaxibtinimo iyo wadashaqayn la leeyihiin bulshada Ethiopia ku dhaqan, wuxuuna xisbigu goostay in la dhiirigeliyo xidhiidhadaas sidii midho ka badan inta yar ee maanta muuqata oo labada dal iyo dadba dan u ah looga helo isu soo dhowaanta Somaliland iyo Ethiopia.

- Dalka Djibouti wuxuu xisbigu u arkaa dal xidhiidh ma guuraan ah la leh Somaliland: Xad, Bulsho, Dhaqan, Ganacsi iyo Diinta Islaamka. Xisbiga Kulmiye wuxuu dedaal dheeraad ah siin doonaa sidii loo xoojin lahaa xidhiidhka siyaasadeed, dhaqameed iyo ganacsi ee Djibouti iyo Somaliland.

- Xisbiga KULMIYE isaga oo xog-ogaal u ah halgankii SNM waxay ogyihiin kaalinta mudnayd ee Degmada Saylac ee xadka la leh Djibouti ay ka qaadatay halgankii xorraynta Somaliland, waxaynay u arkaan gef qadarin la’aanta iyo duudsiga siyaasaddeed ee xukuumadda Somaliland kula kacday degmadaa xilligii doorashooyinkii Golaha Wakiillada.

- Xisbigu wuxuu xil dheeraad ah iska saari doonaa sinnaanta dhammaan bulshada Somaliland oo aan midna midda kale laga

DALAKA CARABTA:

Ka soo-hor-jeedka dalalka Carabta ku horjoogaan Qaranimada Somaliland waxa sal u ah dadaal la’aan xukuumadaha Somaliland oo aan dalalka Carbeed siinin muhumidda daqaale iyo siyaasadeed ee ay caalamka ku leeyahyihiin.

SOOMAALIYA IYO CIIDAMMADA SHISHEEYE:

Hore Xisbigu waxa uu ku taliyey in arrimaha colaadeed ee ka aloosan Soomaaliya taxadir laga qaato si aanay u waxyeeleen nabadda Somaliland. Wuxuu Xisbigu halkan ku sii adkaynayaa taloyiinkiisii taxadir ee hore.

*Wuxuu Kulmiye ka digayaa kala qaybsanaan iyo baaqyada isdaba jooga ee ka soo baxaya ama madax-dhaqameedyo ama kooxo culimo ah ee u muuqan kara taageero kooxo Soomaaliya ama ku kala qaybsanaan mawqifka qarannimo. Kala-qaybsanaanta waxa horseed ka ah hoggaan la’aanta xukumadeed oo aan isku dayin inay ummadeeda hoggaanka u qabato kuna hagto siyaasad salim ah oo muuqata.

*Xisbiga Kulmiye waxa uu ugu baaqayaa xukuumadda Somaliland inay ku dhawaaqdo sida ugu dhakhsaha badan in haba yaratee aanay xadka Somaliland u oggolaan doonin ciidamo shisheeye oo ka qayb qaata dagaalka dhex mari kara kooxaha ku dagaalansan Soomaaliya. Maadaama aanay Qaramada Midoobay iyo IGAD midna u kala qaybsanayn Soomaaliya iyo Somaliland go’aamadda ay gaadhaan kama baxsana Somaliland. Sidaa daraadeed, xisbi ahaan waxaannu annagu ka soo horjeedna wax wal oo suurtogelin kara inay Somaliland ku milanto dhibaatada iyo colaadda ka taagan Soomaaliya.

*Gaar ahaan, Xisbiga Kulmiye waxa uu qabaa in aanay wax faa’iido ah soo kordhinayn ciidamo shiseeyo oo la keeno Soomaaliya. Waxayna ugu baaqayaan kooxaha Soomaaliya isku haysta inay walaaltinimo iyo wadahadal ku dhammaystaan gartooda.

*Kulmiye wuxuu ku baaqayaa xoojinta xoogga ciidanka Somaliland.

*Xisbiga Kulmiye waxa uu uga digayaa kooxaha Soomaaliya dhammaantood isku day colaadeed ama siyaasadeed oo ay kula kacaan Somaliland.

Xisbigu isaga oo og xidhiidka qarniyada jiray ee dadka reer Somaliland iyo dalaka Carabta iyo aqoonta reer Somaliland u leeyihiin dhammaan dalalka Carabta wuxuu ku dhaqaaqi doonaa tallaabooyin isdaba jooga iyo wufuud joogta ah oo ka shaqeeya sidii loo beddeli lahaa siyaasadda diidmo (Negative) ee ka muuqata dhammaan dalalka Gacanka Carbeed.

•XOOLAHA:

Xisbiga KULMIYE markuu arkay natiijo la’aanta furitaanka iibka xoolaha nool ee Somaliland, xil gaar ah wuxuu iska saari doonaa u ololaynta ka-qaadista xayiraadda ganacsiga Xoolaha.

Xisbiga Kulmiye si uu u hirgeliyo siyaasadda kor ku xusan wuxuu dhowaan ku dhawaaqi doonaa guddi ballaadhan oo isugu jirta xildhibaano, aqoonyahanno, madaxda firfircoon ee jaaliyadaha Somaliland ee qurbaha oo sida ugu dhakhsaha badan u hawlgeli doona.

B- ARRIMAHA GUDAHA: DARYEELKA BULSHO IYO HORUMARINTA DHAQAALE:

Waxaan muran ka jirin in xukuumadda Somaliland ku guuldarraysatay kobcinta dhaqaale ee qaranka Somaliland oo aanay u suurtogelin bulshada Somaliland in ay helaan shaqo, tacliin iyo daryeel caafimaad oo ku filan. Waxyaabaha la wada ogsoon yahay ee dib u dhigay horumarka Somaliland waxa ka mid ah:

*Musuqmaasuq iyo maamul-xumo xad-dhaaf ah.

*Ku-dhaqan la’aanta distoorka qaranka u yaal

*Daryeel iyo taageero aan siin ilaha dhaqaale ee muhiimka ah, sida dekedaha, garoomada diyaaradaha, waddooyink, baananka ganacsiga iyo dhiirigelinta ganacisga Somaliland oo ah lafdhabarta horumarka Somaliland (creating an enabling environment).

Arrimaha kor ku qoran Xisbiga Kulmiye awood distoori ah iyo maamul midna uma leh inuu si toos ah wax uga qabto. Hase yeeshee, waxa uu soo jeedinayaa, dhiirigelinayaa, intii awooddiisana ka hawlgalayaa:

*Xakamaynta iyo tirtirka musuqmaasaqa, isaga oo ku dedaali doona in xukuumadda iyo golayaasha sharciguba ay ka duullaan ilaaliyaanna ku dhaqanka distoorka iyo mabaadii’da MAAMULKA WANAAGSAN.

*Dib-u-dhiska daryeelka bulsho, khaas ahaan waddooyinka iyo garoomadda diyaaradaha. Ahmiyad deg-deg ah waa in la siiyaa wadada isku xidha Gobolka Sanaag iyo Somaliland inteeda kale. Iyana muhim gaar ah waxa leh waddada xidhiidhisa degmada Saylac iyo gobollada kale.

*Tacliinta iyo shaqo u abuurka dhallinyarada oo ah mustaqbalka Somaliland oo la xoojiyo.

*Dekedda Berbera oo noqota suuq xor ah oo xidhiidh dekedda la yeelato adduunka. Dekedda Berbera oo aanu aaminsan nahay inay tahay ta ugu mustaqbalka fiican dekedaha Geeska Afrika.

*In laga qaado dhammaan ishortaagga ganacsiga bulshada Somaliland sida diidmada samaynta Baanan Gaar ah oo ganacsi (Private Commercial Banks).

*In la dhiirigeliyo taageerana la siiyo samaynta warshadaha wax-soo-saarka.

*nay xukuumaddu iska ilowdo kana fogaato mashaariicda DILAALKA ee riyada ah ee wakhti lagaga luminayo ummadda Somaliland, sida ballanqaadayada aan waxba ka jirin ee dilaaliin ajnedbi ah oo bilaa taariikh oo marar badan loo soo horkacayo. Mashaariicda dilaal waxa keliya ee lagu rabaana ay tahay iibsasho hawl yaraan khayraadka Somaliland. Xisbiga Kulmiye waxa uu ku ballanqaadayaa inuu ka dhigi doono dembi lama ilowaan ah haddii handtida iyo khyaraadka Somaliland gacanta u gasho dilaaliin ajnebi ah si aan sharciga ahayn oo aan distoorka waafaqsanayn.

*Wuxuu xisbigu ku dhiirinayaa gacan siin doonaa iskaa-wax-u-qabso ay ku dhaqaaqaan dadweynaha Somaliland si loo buuxiyo kaalinta maqan ee xukuumadeed.”

Source: Jamhuuriya